İYİLEŞİYOR MUYUM?

İYİLEŞİYOR MUYUM?

Sinir sistemi iyileşmesinin, neredeyse hiç kimsenin insanları uyarmadığı çok tuhaf bir özelliği vardır.

Onun gerçekleştiğini fark edecek en son kişi sen olursun.

Bunu ilk önce eşin görür.

İkinci olarak iş arkadaşların.

Üçüncü olarak ise ailen...

Sen —yani bu işin bizzat işçiliğini yapan kişi— genellikle her şey olup bittiğinden aylar sonra, aniden tek bir kez bile bedenini taramadan, internette araştırma yapmadan, o sürekli arka planda dönen öz-izleme (self-monitoring) mırıltısı olmadan koca bir haftanın gelip geçtiğini fark ettiğinde durumu anlarsın.

İşte bu yüzden pek çok insan, tam o kırılma noktasından (eğrinin büküldüğü yerden) hemen önce pes eder.

İyileşme, iyileşme gibi hissettirmez. İyileşme, hiçbir şeymiş gibi hissettirir.

Çünkü iyileşme, eskiden sürekli olan bir şeyin artık yokluğudur —ve sen bir yokluğu doğrudan hissedemezsin. Onu ancak daha sonra, geriye dönüp baktığında (in retrospect), bir şeye karşı kendini kasmaya/hazırlamaya (bracing) yeltendiğin ama o kasılmanın artık orada olmadığını fark ettiğin an anlayabilirsin.

Bunu, iyileşmenin nasıl çalışacağına dair genel beklentimizle karşılaştırın:

Bir kesik gözle görülür şekilde kapanır. Kırık bir kemik her hafta daha az ağrır. Bir soğuk algınlığı geçer ve sabah zihnin berrak uyanırsın. Beden sana sürekli ilerleme raporları gönderir. Kendini daha iyiye gidiyor gibi hissedebilirsin.

Sinir sistemi hassasiyeti (sensitization) ise böyle çalışmaz. Beyin, alarmın sesinin kısıldığına dair sana bir onay bildirimi göndermez. Sadece... artık alarm çalmayı bırakır. Ve sen yıllarını o alarma bakarak geçirdiğin için, bu sessizlikle ne yapacağını bilemezsin. Çoğu zaman onu kaydetmezsin bile.

İşte bu yüzden durum takibi yapmak (tracking) çoğu insanda ters teper.

Semptom günlükleri. Günlük ruh hali puanlamaları. "Şu an 1–10 arası ne kadar anksiyeteliyim?" Bu takip mekanizması insana üretkenmiş gibi hissettirir —sanki durumun tepesindeymişsin, kontrolü elinde tutuyormuşsun gibi... Ancak sinir sistemin bunu şöyle okur: "Hâlâ tehdidi izliyoruz, izleme devam ediyor." Takip etme eyleminin kendisi alarmı sürekli sıcak tutar.

Daha hızlı iyileşen üyeler, genellikle durumlarını daha az takip edenlerdir. Süreci umursamadıkları için değil; içsel durumlarına artık sürekli bir gözetim (surveillance) altındaymış gibi davranmayı bıraktıkları için.

İşte kabul etmesi en zor olan kısım şudur:

"Nasıl olduğun" hakkındaki kendi hissin, odadaki en güvenilmez araçtır.

Sinir sistemin tehdit kanıtlarına karşı yanlıdır (biased) —kötü geçen tek bir gün iyileşemediğinin kesin kanıtı gibi hissettirir, iyi geçen bir gün ise sadece bir şanstır. Bu oyunun matematiği hilelidir.

Her zaman, gerçekte olduğun yerin çok daha gerisindeymişsin gibi hissedeceksin.

Bu yüzden dışsal göstergeler (markers), içsel hislerden çok daha fazla önem taşır:

• Altı ay önce yapmadığın şeyleri şu an yapıyor musun?

• Daha az mı kaçınıyorsun (avoidance)?

• Sohbetler senin için daha mı kolaylaştı?

• Uyumayı düşünmeden, uyumak için çabalamadan uyuyabiliyor musun?

Gerçek sinyaller işte bunlardır —ve bu sinyaller, senin o an nasıl hissettiğinden neredeyse her zaman çok daha ileridedir.

İyileşen üyeler, geriye dönüp baktıklarında genellikle şoke olurlar. Bunun büyük, dramatik bir dönüşüm gibi hissettireceğini ummuşlardır. Oysa süreç hiçbir şeymiş gibi hissettirmiştir —ve sonra bir gün birisi onlara "Sen çok değişmişsin, farklı görünüyorsun" demiştir ve onlar da yapılan bunca çalışmanın başından beri işe yaradığını ancak o an idrak etmişlerdir.

Eğer aylardır bu sürecin içindeysen ve hâlâ "hiç farklı hissetmiyorsan" —bu bir başarısızlık değildir. Bu, iyileşmenin içeriden bakıldığında tam olarak nasıl göründüğünün bir resmidir.

Ancak ne olup bittiğini anlamak için artık kendi skor tabelana (scoreboard) güvenmeyi bırakmak zorundasın.

İşte yapılandırılmış bir programın işe yaramasını sağlayan şeyin bir parçası da budur:

Sadece uygulanan yöntem değil —aynı zamanda çevrende senin henüz göremediğin şeyleri görebilen, sen daha fark etmeden o küçük vites değişimlerini adlandırabilen ve eğrinin nihayet hissebileceğin bir şekilde büküleceği o ana kadar seni o sürecin içinde tutabilecek insanların var olmasıdır.